'Dat iemand gemarteld, gekruisigd of vermoord wordt, kan
nooit bron van heil zijn.' Met die zin begint de aankondiging
van een drietal lezingen van pater Loed Loosen S.J. De eerste
avond is geweest. Wat opvalt is de stelligheid van Loosen wat
betreft zijn overtuiging dat lijden nergens goed voor is en
dat geloof noch gebed er zin aan geven kan. Geweld mág
gewoon niet volgens hem. Ik geef een paar letterlijke
citaten:
- Van bloed vergieten kan nooit iets goeds komen.
- Ons geluk kan er niet mee gediend zijn dat een ander voor
ons aan het kruis wordt getimmerd.
- De liefde heeft het kruis niet nodig om liefde te zijn.
- Het enige wat ons geneest en verder helpt, is liefde.
Ik moet denken aan de boeddhistische visie op het lijden, een
visie die dichter bij mij staat dan die van Loosen, alhoewel
ik me ook aan die visie niet hecht. Het principe is dat alle
bestaan lijden is, veroorzaakt door de hechting aan
niet-permanente zaken en dat dat lijden slechts door
onthechting af kan nemen. Voor de boeddhist is zelfs geluk
lijden, omdat het nooit permanent zal zijn. Alleen het
nirwana, de rust als alle hartstocht is gedoofd, bevrijdt de
boeddhistische gelovige van het lijden.
De stelligheid en de herhalingen in de uitspraken van Loosen
doen me denken aan de zekerheid waarmee in christelijke kring
geloofd wordt dat Jezus van Nazareth met zijn bloed voor ons
betaalde. Het is een voortdurend herhalen van dezelfde
kernbegrippen, die kennelijk níét zo voor de
hand liggend zijn dat ze die herhaling niet nodig zouden
hebben. Juist en alleen al zo'n frequente herhaling van dit
soort zekerheden is voor mij reden genoeg om ze te
betwijfelen.
In onze schepping bestaat niets zonder functie, zonder
praktisch nut. Bovendien bestaat alles in polariteiten. Ik
neig ertoe aan te nemen dat er geen geluk zou bestaan als er
geen lijden was, net zo min als er goed kan bestaan zonder de
eigen tegenhanger van het kwaad. Vanaf het begin is het zo
geweest. Daarbij teken ik wel aan dat dat niet wegneemt dat je
als mens je medemens geen lijden mag aandoen! Maar dat lijden
desondanks onontkoombaar is, is mij wel duidelijk.
Mijn persoonlijke visie is dat een mens vele levens leeft en
zich vóór elk nieuw leven zelf een levensscript
schrijft, uitgaande van de lessen die hij of zij in dat leven
wenst te leren. Ik zie zelfs wel wat in de visie dat de mens
kan kiezen voor bijvoorbeeld een gehandicapt bestaan om
daarmee anderen een optimale kans te bieden hun lessen in
liefde, geduld en medelijden te leren. In die visie kan de
gehandicapte heel veel verder zijn in zijn of haar
persoonlijke ontwikkeling dan de schijnbaar gelukkig en
voorspoedig levende mens. Ik wil voorzichtig zijn. Ik durf
deze visie aan niemand opleggen en al zeker niet aan iemand
die lijdt aan een ernstige handicap. Ieder zal voor zichzelf
moeten bepalen of hij of zij iets in deze gedachte zien kan.
Maar duidelijk is mij wel dat er geen mens is die aan
handicaps ontkomt; in die zin zijn wij allen gehandicapten.
Wie kent in zijn of haar leven niet het verschijnsel van
steeds dezelfde terugkerende pijnmomenten, die steeds opnieuw
bepalen bij een les die kennelijk geleerd moet worden? Als ik
het in mijn visie bij het rechte eind zou hebben, is deze
herhalingswet het meest krachtige mechanisme om geplande taken
uiteindelijk ook inderdaad te kunnen vervullen.
Gert Hardeman
Zie ook hier!