De Camino

Ik las 'De Camino' van Anya Niewierra, het fictieve verhaal van drie vrienden die vochten in de Bosnisch-Servische oorlog (1992 t/m 1995) bij het uiteenvallen van voormalig Joegoslavië. Het boek volgt de feiten van toentertijd en is zo geschreven dat je je kunt voorstellen dat de verhaallijn ergens in de wereld zomaar realiteit kan zijn geworden. Het boek wordt zo bijna een mix van geschiedenis en werkelijkheid.

De meest treffende zin las ik in de epiloog: 'Het oordeel over de waarheid wordt geveld door de plek en de tijd.' Niewierra beschrijft de gruwelijkheden en de genocide tot in detail en maakt de positie van de betrokkenen en de keuzes waarvoor ze komen te staan bijna tastbaar, zozeer dat je wel moet beseffen dat je je geen oordeel kunt aanmatigen, juist omdat waarheid gebonden is aan plek en tijd.

Nog een passage verdient de aandacht:
'De vogels gaan op in de massa, worden opgeslokt door de nieuwe vorm. Pas als ze neerdalen op een weiland, worden ze weer een individu.'
In een oorlog is de individuele strijder geen individu meer. Het is als met een troep spreeuwen in hun vlucht. Ze volgen elkaar, zijn naast elkaar, blijven bij elkaar, voegen zich naar elkaar, volledig afgestemd op de troep. In de 'vlucht' van de oorlog is er geen eigen wil meer, geen eigen weg. Is dat niet hoe oorlog werkt?

Het verhaal kent veel toevalligheden en veel onrustwekkende gebeurtenissen. Het uiteindelijke gevoel waarmee ik achterblijf is dat van mijn afhankelijkheid van de situaties waarin ik terecht kom en van de belangen van wie me lief zijn. Het is maar de vraag wie ik zijn zal als ik word meegezogen in de troep. Dat is een fundamentele vraag!


Index chronol. en op trefw.

Pagina geschreven 14-8-2026