'Het plezier in het moorden is door de beschaving nog in niemand van ons uitgeroeid.' Dit citaat van Alexander Mitscherlich trof me bij het lezen in een boek van een holocaustoverlevende. We leven weer naar de herdenking van de bevrijding van de Tweede Wereldoorlog toe. En we leven in een wereld vol van oorlog, geweld en moord.
'Plezier in het moorden': Ik moest de woorden tot me door laten dringen. Toen besefte ik dat het zomaar waar kan worden, plezier of genot te beleven aan geweld en moord. Dat dit misschien ook is hoe het werkt waar oorlogen worden uitgevochten. En dat de bron van dit plezier zit in macht, macht over de ander. En in angst, angst om zelf in de macht van de ander te komen. In verhalen van holocaustoverlevenden wordt het duidelijk: vaak beleefden de daders plezier aan het kwellen en uiteindelijk doden van hun slachtoffers. En niet alleen daar en toen. Mensen hebben de hele geschiedenis door geprobeerd de ander in hun macht te krijgen. De slavernij bijvoorbeeld is een vele eeuwen teruggaand gegeven en feitelijk nog altijd niet uitgeroeid.
In het citaat gaat het over beschaving. De menselijke beschaving is niet zover gevorderd dat moorden geen genot meer kan geven. En het gaat nog verder: Het plezier in het moorden is in niemand van ons uitgeroeid. Als dat waar is, hoort het 'gewoon' bij mens-zijn en blijft als enig onderscheid nog over dat je je van je moordlust al dan niet bewust kunt zijn. Wie zich bewust durft zijn van de eigen agressiviteit, kan leren zijn impulsen te herkennen en vervolgens proberen ze in banen te leiden. Maar bij velen is het angstniveau te hoog en de verdringing te sterk om ruimte te vinden om de eigen impulsen en gevoelens onder ogen te kunnen zien.
In onze tijd predikt het christendom een God die liefde is. Overigens niet overal en in verschillende episodes van de geschiedenis is dat ook heel anders beleefd. De God van de wraak is nooit ver weg geweest. Ik voor mij weet niet of er echt een God is. Ik kan echter ook niet geloven dat alles hier, de aarde met alle leven, toevallig ontstaan is, zonder toedoen van een hogere intelligentie. Dan verdiep ik me nog niet eens in alles wat er nog meer bestaat en gebeurt in de hele kosmos. Vaak heb ik het gevoel dat het goede en het kwaad beide polen zijn van, noem het, goddelijke energie. Dat het bij wat we dan met God bedoelen is als bij de mens. Dus dat alles wat gebeurt en zich ontwikkelt dat doet in het krachtenveld waarin volmaakt goed en totaal kwaad de uiterste polen zijn. En dat dat krachtenveld voorwaarde is voor onder andere ons aller voortbestaan.
Zie ook hier.
Pagina geschreven 26-4-2026