Martin E.P. Seligman (1942) deed in de zestiger jaren onderzoek naar aangeleerde hulpeloosheid (learned helplessness). In zijn experimenten plaatste hij honden in een situatie waarin ze onvoorspelbare elektrische schokken kregen. Een deel van de honden kon die schokken ontlopen door naar een andere ruimte te gaan. Die honden leerden dan ook om de schokken te ontwijken. Andere konden de schokken niet ontlopen of stoppen, wat ze ook probeerden.
Na enige tijd werden de honden in een ruimte gezet waar ze wel eenvoudig konden wegkomen naar een schokvrije ruimte. De honden die geleerd hadden dat ze de schokken konden ontlopen, vonden ook nu hun uitweg. Maar de honden die eerder hadden geleerd dat wat ze zelf probeerden nutteloos was en dat ze de schokken niet konden ontwijken, bleven op de grond liggen en probeerden zelfs niet eens om te ontsnappen. Ze hadden geleerd dat ze geen controle hadden over hun situatie, dat was vertrouwd en daaraan bleven ze vasthouden.
Het mechanisme van dit onderzoek wordt sindsdien wel gebruikt om te begrijpen hoe mensen na aanhoudende tegenslag of trauma in een passieve of depressieve rol kunnen belanden. En hoe sommige opvoedingsstrategieën in plaats van een stimulerende een blokkerende uitwerking op kinderen hebben. Vooral mensen met een afhankelijke structuur zijn hier gevoelig voor. In mijn jaren als Riagg-hulpverlener heb ik dikwijls cliënten getroffen die geleerd hadden geen invloed op hun situatie te kunnen hebben en bij wie de moed of de energie om zelfs maar een poging daartoe te kunnen doen leek te ontbreken. Onder andere met assertiviteitstrainingen konden velen van hen toch leren dat ze wel zelf invloed op hun leven kunnen hebben. Maar helaas trof ik ook cliënten die zich te zeer klem gezet voelden door wat het leven hen tot dan toe geboden had en die niet meer bereid of in staat waren om het stuur van hun eigen leven zelf in handen te nemen.
Pagina geschreven 27-7-2026