7-12-2009: PSA te hoog: wat nu?

Veel mannen vragen tegenwoordig om een PSA-test en dat levert 8 tot 9.000 diagnoses per jaar op. Eén op de vier zal aan de tumor overlijden, één zal alleen milde klachten krijgen en twee zullen zonder behandeling nergens last van krijgen. Dat stelt Roderick van den Bergh, uroloog in opleiding aan het Erasmus Medisch Centrum Rotterdam. Want prostaattumoren groeien meestal erg traag. 'Actief afwachten', dus onder controle blijven zonder ingrepen, is vaak het verstandigst. Van den Bergh volgde meer dan 600 mannen met prostaatkanker die besloten zich niet te laten behandelen. Na tien jaar was geen van hen aan de ziekte overleden. Een kwart was aan iets anders gestorven. Van den Bergh denkt dan eenderde tot de helft van de mannen met prostaatkanker in aanmerking komt voor afwachten, hetgeen dan heel veel nutteloze behandelingen zou schelen. Sommige prostaatkankers echter vereisen wel snelle en ingrijpende behandeling, reden waarom controles nodig zullen blijven.

10-12: Vijf miljoen doden door roken per jaar

Wereldwijd sterven jaarlijks vijf miljoen mensen aan de gevolgen van roken, waarvan 12 procent (600.000) als gevolg van meeroken. Dat meldt de WHO, de Wereldgezondheidsorganisatie. De WHO gaat uit van acht miljoen rookdoden per jaar in 2030. Volgens Patrick Basham, directeur van de in Londen en Washington gevestigde denktank 'Democracy Institute', neemt het roken af als bevolkingen rijker worden en beter opgeleid. Daarom moet de armoede de wereld uit, zegt hij.

11-12: Onbewezen therapie bij multiple sclerose

Een Italiaanse vaatchirurg, Paolo Zamboni, beweert dat hij de ernst van multiple sclerose (ms) kan verminderen door de halsvaten van patiënten te dotteren. Die vaten, die het bloed vanuit de hersenen afvoeren, zouden vernauwd zijn met de typische verlammingsverschijnselen van ms als gevolg. Het oprekken van de halsvaten noemt Zamboni liberationtherapie. Er is echter nog geen wetenschappelijke onderbouwing. Het MS-Centrum van de VU is inmiddels begonnen bij ms-patiënten naar vernauwde halsvaten te zoeken en hoopt binnen enkele maanden meer duidelijkheid te hebben.

Q-koorts

Nederland heeft dit jaar veel ervaring opgedaan met de Q-koorts. Meer dan 2.000 besmettingen bij mensen zijn geregistreerd. Ook gezonde dieren (geiten, koeien, schapen, huisdieren) kunnen de bacterie overbrengen. Besmetting vindt bij voldoende verhitting niet plaats via vlees of gepasteuriseerde melkproducten. Hygiëne na contact met dieren zou belangrijk zijn, maar niet afdoende. Vooral in en na de tijd dat de dieren lammeren, verspreidt de bacterie zich via fijnstof door de lucht. Na besmetting kan hoge koorts volgen en griepachtige klachten. Bij velen is het zo weer voorbij, anderen krijgen chronische problemen.

14-12: Foliumzuur rond conceptie voorkomt ook aangeboren hartafwijkingen

Het was al bekend van open ruggetjes (spina bifida, neuraalbuisdefect): wie zwanger wil worden doet er goed aan meteen te gaan zorgen voor extra foliumzuur omdat dit extra gebruik de kans op de afwijking sterk doet afnemen. Epidemioloog Hermien de Walle (UMCG) en kindercardioloog Ingrid Beijnum (UMC Nijmegen) toonden aan dat dit extra gebruik van foliumzuur ook aangeboren hartafwijkingen kan voorkomen. Eén op de honderd kinderen heeft zo'n aangeboren afwijking en door extra foliumzuur kan het risico met 20 procent worden teruggebracht. Foliumzuur kan per tablet gebruikt worden en zit in spinazie, broccoli, spruitjes en fruit.

19-12: Roken schaadt, ook het ongeboren kind

In Nederland hebben we 180.000 geboortes per jaar, waaronder 660 extreme vroeggeboortes (geboorte in de 28ste zwangerschapsweek of nog eerder). Uit onderzoek van TNO onder 15.000 zwangeren wordt duidelijk dat eenderde van de extreme vroeggeboortes wordt veroorzaakt door het roken van de moeder. Roken tijdens de zwangerschap verzevenvoudigt het risico van extreme vroeggeboorte. Door dezelfde oorzaak komen 3.000 baby's per jaar ondervoed ter wereld. Eén op de tien van de zwangeren, met name laag opgeleiden, blijft roken, vaak overigens niet openlijk, maar alleen in het geniep. In deze groep wordt daarnaast tijdens de zwangerschap te veel alcohol gebruikt. Ook geven juist moeders uit deze groep minder vaak borstvoeding dan niet rokende moeders.

De extreem vroeg geborenen liggen vaak wekenlang op een Intensive Care en een deel van hen overlijdt. De gemiddelde zorgkosten per kind bedragen 100.000 euro. De kinderen die het halen, hebben vaak levenslang te maken met problemen die samenhangen met ontwikkelingsachterstand. De moeders vinden dat het allemaal reuze meevalt en blijken er soms bewust op uit te zijn geweest een klein baby'tje te krijgen. Moeders die tijdens de zwangerschap tijdelijk stoppen met roken en na de bevalling weer beginnen, moeten weten dat blootstelling van baby's aan tabaksrook het risico van wiegendood verdubbelt.

Bekend was al dat roken de groei van de baby vertraagt en leidt tot een lager geboortegewicht. Verder dat deze baby's meer kans hebben op hart- en vaatziekten en nierziekten op latere leeftijd. Uit Brits onderzoek (gepubliceerd 2004), waarin 35.000 mensen 50 jaar lang werden gevolgd, bleek dat niet-rokers gemiddeld vijftien jaar ouder worden dan rokers. De site http://28minuten.nl/ berekende mede op basis van dit onderzoek dat elke gerookte sigaret gemiddeld 28 minuten mensenleven kost.

24-12: Huisarts vaart wel bij Mexicaansegriepprik

De gemiddelde huisartsenpraktijk heeft in twee rondes in totaal zo'n 1200 Mexicaansegriepvaccinaties geprikt en daarvoor 10.000 euro opgestreken (8 euro per injectie). Huisarts Hans van der Linde (Capelle aan den IJssel): 'Ik houd er netto een wereldreis aan over. Maar ik ken geen collega's met een positief oordeel over de aanpak. Ze zijn alleen positief over de honorering. Veel huisartsen dienen de vaccins toe onder het motto: de patiënt wordt er niet ziek van, en wij worden er zelf beter van.' ('Trouw', 24-12-09, interview door Joop Bouma)

Spoedeisende hulp schiet tekort

Vandaag stuurde minister Klink een onderzoek onder 27 afdelingen spoedeisende hulp naar de Tweede Kamer. Dat onderzoek bedoelde de kwaliteitsnormen te testen, maar geen enkele spoedhulp bleek aan die eisen te voldoen. Sommige afdelingen beschikten niet over een arts en sommige artsen hadden het reanimeren onvoldoende onder de knie. De ziekenhuizen krijgen een paar maanden om alsnog aan de eisen te gaan voldoen.

28-12: Nieuwe kans 'meidenprik'

In april 2010 krijgen meisjes van 12 tot 16 jaar opnieuw de kans de vaccinatie tegen baarmoederhalskanker te halen. In de campagne vanaf maart 2009 kwam slechts de helft van de meiden opdagen. Aangenomen wordt dat indianenverhalen op internet door de doelgroep even zwaar gewogen worden als wetenschappelijke ervaringen. Ook bleken niet-deskundigen de meisjes te adviseren: een leraar wiskunde of Latijn wist een hele klas te overtuigen dat vaccinatie slecht is.

30-12: Speelt herpesvirus een rol bij ontstaan schizofrenie?

Bekend is dat erfelijkheid een rol speelt bij schizofrenie. Onderzoek van Janine Doorduin, medisch bioloog aan het UMCG, laat zien dat infectie met het herpesvirus, bekend van o.a. de koortslip, eveneens een rol kan spelen. Infectie met het virus van de hersenen van proefdieren leidde tot ontsteking van de hersenen met gedragsveranderingen en regulatie van neurotransmitters, zoals die ook bij schizofreniepatiënten worden gezien. Behandeling van het herpesvirus met antipsychotica die gebruikt worden bij schizofrenie deed de ontsteking in de hersenen afnemen. Verder vond Doorduin dat infectie met het herpesvirus in het temporale hersengebied van schizofreniepatiënten gepaard gaat met ontsteking in de hippocampus, een specifiek deel in elke hersenhelft.

Herpesvirussen verschuilen zich in het lichaam zonder klachten, maar steken de kop op bij verminderde weerstand of koorts. Bij de koortslip bijvoorbeeld blijft het virus latent aanwezig in een tak van de aangezichtszenuw en ook zonnebrand kan dat virus activeren. Het activeren van het herpesvirus lijkt te gebeuren onder invloed van een viraal eiwit (VP16). Herpesvirussen veroorzaken velerlei problemen, waarvan de koortslip, oogontstekingen, Pfeiffer en genitale herpes (een seksueel overdraagbare aandoening) de bekendste zijn. Een verband tussen het virus en Alzheimer en reumatoïde artritis wordt vermoed. Zeker 80 procent van de mensen is met een herpesvirus besmet, maar de meesten krijgen er geen klachten van. Wie het virus in zich heeft, komt er niet meer vanaf.

Kiespijn: wachtrij in de sneeuw

Op 4 januari heb ik een afspraak met mijn tandarts. Tot dan zou ik sedert 26 november met een noodvulling en daaronder medicijn om ontsteking tegen te gaan moeten leven. Met kerst echter kreeg ik pijn en zwelling, ook in mijn wang tot tegen mijn neusvleugel. Ik wachtte af tot de eerste werkdag na de kerst. Ik ben niet zo van spoed, ben zelfs nooit eerder bij een spoedtandarts geweest. Het antwoordapparaat van mijn tandarts verwees me op maandag naar een waarnemer ter plaatse, alwaar het antwoordapparaat verwees naar een andere waarnemer in een dorp 30 kilometer verderop. Hier ter plaatse zijn toch aardig wat tandartsen, meende ik. Maar week 53 bestaat in de tandheelkunde schijnbaar uit louter feestdagen. Ik besloot nog even af te wachten. Toen werd het me te gek en vandaag, woensdag, besloot ik het spoedspreekuur, nu op 17 kilometer afstand, te bezoeken. Dat was van half twaalf tot twaalf uur, maar er waren om half twaalf al 22 klanten voor mij en ik kon buiten in de wachtrij in de sneeuw plaatsnemen. Een beter ontmoedigingsbeleid leek me niet denkbaar, al moet ik zeggen dat er weinig gemor was en een relatief gemoedelijke stemming heerste. De vraag hoe lang dit alles zou gaan duren ging van achteren naar voren en het antwoord van de assistente klonk luid en duidelijk: 'Geen idee!' Vijfendertig minuten later was ik aan de beurt om me in te laten schrijven. Voor personalia en klachten bestond ter plaatse in mijn visie te weinig privacy. Ik kan enkele namen en adressen van medepatiënten zomaar reproduceren. Een meisje van ongeveer vijf, Anouck 'met ou', deed me denken aan een eigen kleindochter. Anouck had net als mijn kleindochter in vroeger tijd aanhoudende problemen na een val op een tand. De assistente meende stellig dat die er dan wel uit zou moeten. Anoucks moeder kon gebeld worden tegen de tijd dat ze aan de beurt zou zijn. Mijn gegevens, inclusief burgerservicenummer, werden genoteerd. Toen ik mijn straatnaam wilde spellen, ging het fout. De assistente meende dat het om een straatnaam met heel veel voorletters ging. Dus werd het papier vernietigd en begon de registratie opnieuw. Ik vroeg die assistente of deze drukte normaal was. Dat was het niet, maar moest volgens haar te maken hebben met de hoeveelheid feestdagen achter elkaar. Inderdaad dus: week 53 bestaat in de tandheelkunde uit louter feestdagen. Enfin, ik was geregistreerd en mocht naar huis om een telefonische oproep af te wachten.

Om tien voor drie kwam het verwachte telefoontje en na aankomst moest ik nog een halfuur wachten, maar het contact met lotgenoten was prettig en het wachten daarom voor mij niet erg. Voor zover ik nu beoordeel, ben ik doeltreffend geholpen. Ik was er volgens de tandarts wel aan toe.