Citaten van

Dirk de Wachter

- Belgische psychiater en hoogleraar (1960)


Uit 'Vertroostingen, gewone woorden', uitg. Lannoo (2022):

In die eigen taal
Iemand die schrijft dat hij of zij voor je bidt of een kaars brandt, helpt. Daarvoor hoef je niet gelovig te zijn. Iedereen kiest de taal die hem of haar het beste past en in die eigen taal steun je de ander.

Iets voorbij die woorden
Kunst gaat voorbij de woorden. Dat is het eigenlijk. Filosofie brengt mij iets waar psychiatrie en psychologie niet bij kunnen, het is daarin grondend, maar voor mijn gevoel is er dan iets voorbij die woorden. Iets dat je onmogelijk kunt uitdrukken. Dat is dan de kunst.

Het gebeurt
Wat kun je echt over de liefde zeggen? Ze heeft gelijk. De liefde valt niet te verstaan en al zeker niet te verklaren. Het gebeurt en het is er.

God verdween
Toen kwam er een bus met taterende toeristen aan, geleid door een gids met een microfoon. God verdween ogenblikkelijk.


Uit 'Psychiater Dirk De Wachter heeft kanker: Er waren momenten dat ik nu zelf dacht: ik kan niet meer', interview 'Trouw' 19-11-2022, door Roek Lips

Fundamenteel onkenbaar
Hoe langer ik leef en hoe meer ik geleerd heb, hoe meer ik me realiseer dat we allemaal onvoorstelbare mysteries zijn. De ander is ‑ en dan haal ik weer Levinas aan ‑ radicaal anders en altijd fundamenteel onkenbaar.

Van een goddelijke orde
Als het er echt op aankomt, zijn wij een mysterie. Als u me echt zou kennen, dan ben ik onkenbaar. Dat is een frustratie, maar ook een grote opluchting. Het verschijnsel mens is een mysterie, en, zo u wil: van een goddelijke orde en schoonheid.


Uit 'Goddelijkheid verschijnt in de blik van de zorg vragende medemens', interview 'FrieschDagblad' 20-4-2026, door Eunice Hoekman-van Stuijvenberg

Terughoudendheid en stilte
Mijn boodschap hier in België is: Alstublieft mensen, zeg toch wat er niet gaat. Maar, niet op een brutale, uitbrakende, trumpige wijze. Als ik in Nederland spreek, zeg ik vaak: Jullie zijn beter in het spreken, dat is goed. Wij Belgen moeten dat een beetje leren, wij kijken op naar jullie. Maar nu ga ik even gestreng zijn. Wat jullie even slecht doen als de Belgen is luisteren. Tijd nemen. Wachten. Geduldig en voorzichtig zijn. Verdriet is iets heel kwetsbaars. Daarover kakelen helpt niet. Het vraagt om terughoudendheid en stilte.

Kostbare tradities
Men zegt dat ik een Bijbelse taal hanteer. Dat zou kunnen. Ik ben psychiater geworden door Gerard Reve. Reve hanteerde een zeer Bijbelse, maar ook een zeer Vlaamse taal. Ik citeer ook altijd Leonard Cohen. Hij hanteert eveneens een zeer Bijbelse taal. De filosoof die ik het meest aanhaal, is Emmanuel Levinas, een erudiete filosoof wiens denken diep geworteld is in de Tenach. Het is mijn missie om deze kostbare tradities door te geven in een moderne en seculiere tijd.

De mens is een mysterie
Ik denk dat de mens een spiritueel wezen is. En dat het niet-weten ‑ ik ben wetenschapper aan een universiteit ‑ een heel belangrijk deel van het mens-zijn is. De mens is een mysterie. Ik denk dat de goddelijkheid verschijnt in de zorgvraag en de blik van een ander.

Allergische reactie
Het woord God veroorzaakt ‑ ik spreek over het Vlaamse land ‑ bij vele mensen een allergische reactie.

Eindigheid noopt tot zin
De eindigheid van het aardse leven noopt ons tot zin. Dat is Heidegger hè, ik heb dat zelf niet uitgevonden. De waarachtige zin zit in de zorg voor de ander.


Uit 'Adieu God', eo-tv 1-6-2025, door Tijs van den Brink

Denken over het leven
Ik denk dat het mysterie van de dood ons noopt om te denken over het leven.

Het mysterie
Er is wel een goddelijkheid, voorbij het weten, het mysterie.

Mens in nood
De goddelijkheid toont zich in de blik van van de zorgvragende ander. Het is de mens in nood die u aankijkt.

Voorbij de leukigheid
Door het de ander waarachtig kunnen toelaten, ontstaat er iets dat voorbij de leukigheid gaat.

Fundamenteel
Ik denk dat de mens fundamenteel in staat is tot het goede.

Fundamenteel des mensen
Men gooit het bidden buiten en aan de andere kant gaat men het matje kopen van de mindfulness en de yoga en de relaxatie. Het is fundamenteel des mensen.


Uit 'Mijn eenzaamheid is goed omringd, daardoor kan ik anderen toelaten', interview 'De Volkskrant' 1-12-2022, door Fokke Obbema

Nooit te overbruggen
'Je kunt de ander niet kennen’, zo haalt u de Franse filosoof Levinas aan. Is dat niet een pijnlijke constatering, zeker voor een psychiater?
Ik zou eerder zeggen: verlossend. De illusie dat we de ander geheel zouden kunnen kennen, is het kooien van hem, zelfs een verkrachting van die ander. Het uitgangspunt moet juist zijn: respect voor het fundamenteel anders zijn, het onkenbare van de ander. Dat is de menselijke conditie, de eenzaamheid die nooit te overbruggen valt. Zelfs niet met onze geliefde. Of beter gezegd: vooral niet met onze geliefde.

Mysterie
Tegenover je fouten kun je toegeeflijker staan, als je beseft dat je jezelf niet geheel kunt doorgronden. Dat is niet angstaanjagend, eerder een bevestiging van onze menselijke conditie. Laten we bescheiden zijn. De westerse mens is geneigd te denken dat hij alles kan begrijpen, vatten, controleren, alles kan kopen en regelen. Maar dat kan dus niet, de mens is een mysterie.

Ik geloof zeer
Op religieus vlak noem ik mezelf een 'christelijk non-theïstisch mens', een absurde tegenstrijdigheid. Mensen roepen dan: 'Hoe kun je christelijk zijn zonder in God te geloven?' Toch is dat mijn positie. Mijn oom, die missionaris in Congo was, zei aan het einde van zijn leven: 'Of er een hemel en een God bestaan weet ik niet, maar ik geloof zeer in de boodschap van liefde van Jezus.' Daar kan ik me heel goed in vinden


Uit 'De kunst van het ongelukkig zijn':

De lastigheid van de wereld
Het is de ethische plicht van de gelukkige mens, die uit een warm nest komt en graag wordt gezien en het goed heeft, zoals ik, om de lastigheid van de wereld te zien en er iets mee te doen.


Uit 'brainwash.nl', 'Hoe psychiater Dirk De Wachter troost vond'

Wraak
Waardigheid is de beste wraak voor een traumatisch bestaan.

Vriendelijke man
En ik ben heel dankbaar voor het mooie en geprivilegieerde leven dat ik tot nu gehad heb. Ik zet dat graag nog een eindje voort, want ik leef heel graag. Maar als dat niet zou kunnen, dan ben ik daar niet ongelukkig over. Ik ben wel verdrietig voor het verdriet dat ik mijn vrouw en kinderen ga aandoen. Maar het is paradoxaal: gelukkig gaan die verdrietig zijn. Het zou verschrikkelijk zijn als dat niet zo zou zijn. En ik leef nog wel een tijdje door in het leven van mijn kinderen en hun kinderen. Hopelijk wordt mijn kleinkinderen verteld dat ik een vriendelijk man was. Dat is waar het echt om gaat.

Eigen keuze
De mogelijkheid van euthanasie, om bewust en met eigen keuze een moment van afscheid te kunnen kiezen als ik vind dat het echt niet verder kan, als het ondragelijk wordt, is een troostende gedachte.

Zorgzaam
De grond van het bestaan is zorgzaam met elkaar omgaan en niet de genieting opzoeken als doel op zich.


Uit 'De verwondering', kro-ncrv, aug. 2017, door Annemiek Schrijver

In de lastigheden
Het is in de lastigheden dat de liefde zich toont.

Bijwerking
Het geluk is een bijwerking die als een soort godsgeschenk komt in de liefde en in het samen niet weglopen van de misère. Zoiets moet het zijn.

Iets van een goddelijkheid
Het wezenlijke van de blik, het wezenlijke van de ontmoeting van de ander heeft iets van een goddelijkheid. (Naar Levinas)

Veroordeeld
Ik denk dat we veroordeeld zijn tot saamhorigheid.

Paradox
Dat is de paradox, dat het verdriet van de wereld ook de ingang is tot elkaar.

Zie ook hier en hier.

Home --- Index citaten

Pagina gemaakt 14-11-2024, laatst aangevuld 9-6-2026