- auteur, begeleider en trainer (ca. 1944)
Uit 'Loslaten - een interview met leven en dood' (e-book)
Eeuwige tijdelijkheid
Het enige wat eeuwig is, is de tijdelijkheid.
De juiste vraag
Spijtig toch dat de meeste mensen zo bezig zijn met het vinden van het goede
antwoord, dat ze niet meer nadenken over hun vraag. (...) In de juiste vraag wordt een antwoord geboren.
We maken ruimte
Leven en dood zijn geen tegengestelden. Ze zijn aanvullend. Het
leven is een leerweg naar het sterven. De dood is een bron van nieuw
leven. Zo moeilijk is het niet. Zie hoe het gaat in de natuur. In het
dode ontstaat nieuw leven. De enkeling sterft, maar de soort leeft
voort. Voor ons mensen is het niet anders. We maken ruimte voor de
volgende generatie. Dat is alles.
Leerweg
De vragen over het leven worden
blootgelegd als we ons bewust zijn dat we op weg zijn naar de dood.
Het leven is een leerweg naar het sterven.
De beloften waarmaken
Jij bent er om de beloften waar te maken die je bij je draagt.
Zijn eigen levenstaak bewustworden
Zo staat ieder mens voor de taak zijn eigen levenstaak bewust te worden.
De reis door het leven geeft daar meer dan voldoende informatie voor,
ook al laten de meeste mensen die informatie aan zich voorbijgaan.
Ingeruild
Maar jij bezit het leven niet.
Het leven bezit jou. Het leven veroordeelt jou om te leven en er wat
goeds van te maken. Als je klus erop zit, word je ingeruild voor nieuw
leven. Jij wordt de mest waar nieuw leven op kan groeien. Nog even
leef je voort in de herinnering en dan is ook dat voorbij.
Ruimte voor het helende verdriet
Mensen die zich de eeuwigheid van het vergankelijke onvoldoende
realiseren, voelen zich vaak overvallen door de dood. De dood wordt
ervaren als een verraad aan het leven. De rouw worstelt met de
realiteit van het sterven. Pas wanneer de werkelijkheid aanvaard
kan worden, ontstaat de ruimte voor het helende verdriet dat bij het
sterven hoort.
Vredig besef van tijdelijkheid
Wanneer we voorbij onze individualiteit zouden leren kijken, zou het betekenen dat
we leven in het vredige besef van tijdelijkheid. Dat besef zou ons des te
meer bewust moeten maken van de liefde die we in ons leven kunnen ervaren.
Loslaten is eerbiedigen
Loslaten is accepteren, aanvaarden, dat we schakels zijn in een keten. Loslaten is
het eerbiedigen van de eeuwige vergankelijkheid.
Geven is doorgeven
Mensen die liefhebben, geven. Als schakels in de keten ontvangen we van de vorige generatie om te geven aan de volgende. Je geven is doorgeven.
Grootste angst
Wat je ten diepste verlangt is tegelijkertijd je grootste angst.
Sommigen springen
Als je de uitdaging van ten volle
leven aanneemt, kan je alles verliezen en alles winnen. Wie durft?
Dus blijven mensen vaak op de rand van het zwembad aarzelen, soms
een leven lang. Anderen trekken zich terug van het gevaarlijke water.
Sommigen springen. Degenen die aan de kant staan, kijken ze jaloers
en verwijtend na. Jaloers, omdat ze zelf de sprong wel zouden willen
maken, maar niet durven. Verwijtend, omdat degene die springt, ze
lastigvalt met een levensavontuur dat ze liever ontlopen.
Liefde verbindt
Voor de levenden is liefde de waarheid die kleur geeft aan de werkelijkheid. Liefde
verbindt mensen met zichzelf. Liefde verbindt mensen met elkaar.
Liefde verbindt mensen met het leven. Als de liefde zou verdwijnen
werd de cirkelgang van leven en dood zinloos.
In liefde geboren worden en sterven
Liefde is de kracht die ons aanzet naar onze aard te handelen. Liefde
is een kracht die mensen tot elkaar aantrekt en verbindt. Liefde is de
kracht van waaruit mensen samenleven en werken. Liefde is de basis
van onze sociale verhoudingen. Liefde is de ervaring van eenheid.
Hopelijk worden we in liefde geboren en we hopen in liefde te sterven.
Wie durft te weten?
Sommigen zeggen zelfs: God is liefde. Maar wie durft te weten wie
of wat God is?
Sluimertoestand
Veel mensen leven in een tredmolen van gewoontes en verplichtingen. In de dagelijkse routine leven ze en worden ze geleefd.
Terwijl ze ieder moment de kans hebben om van iedere ademhaling
te genieten, beseffen ze niet dat ze ademen. Het lijkt wel of ze in
een sluimertoestand verkeren terwijl het leven aan ze voorbijtrekt.
Wat je te doen staat
Als je niet weet waartoe je leeft, ga
dan aandachtig leven. Doe wat je aan het doen bent, maar doe het
rustig en met liefde. Vertraag je beweging. Vroeg of laat wordt je
bestemming ervaarbaar. Vroeg of laat kom je in contact met wat je te
doen staat.
Je bezit niets!
Alles wat het leven je biedt, zal je ook weer moeten
loslaten. Alles wat je liefdevol aanraakt, zal je uiteindelijk moeten
laten gaan. Dat geldt voor mens, dier, ding. Dat geldt voor meningen,
gedachten. Dat geldt voor je dromen en idealen. Hoe rijk je ook
bent, materieel of immaterieel, je bezit niets!
Je dood is het vraagteken achter de volzin van het leven
Veel mensen presenteren hun geloof
als een zekerheid. Het nadeel van zekerheden is dat ze er meestal
voor zorgen dat de vraag lijkt te verdwijnen. Maar je dood is het
vraagteken achter de volzin van het leven dat je geleid hebt. Tot nog
toe is het nog geen levende gelukt om een eventueel volgende zin
te lezen.
De macht zoeken
Mensen zijn nou eenmaal zo. Ze willen
begrijpen, kennen, doorzien hoe het in elkaar zit. Ze willen hun kennis
gebruiken om hun doelen te bereiken. Ze zoeken steeds weer de macht.
Ze moeten kennen en kunnen.
Gedachten in stilte
In de stilte worden gedachten geboren.
Nieuwsgierigheid
Een baby wil de wereld verkennen. Van
op de rug liggen op de buik draaien, van liggen naar kruipen, van
kruipen naar lopen. Iedere leerstap is het gevolg van een worsteling.
Proberen en falen, nogmaals proberen en succes hebben. Zonder
de nieuwsgierigheid is er geen verkenning van de wereld. Zonder
machtsstrijd is er geen verovering van kennis en vaardigheden.
We blijven proberen
Wij zoeken geen
vragen, maar antwoorden. We blijven proberen de werkelijkheid naar
onze hand te zetten, te dwingen. We blijven proberen het mysterie te
ontrafelen als een machtsgreep op leven en sterven.
Kennis en wijsheid
We lopen het risico dat door het steeds maar kennis willen verwerven,
er veel wijsheid verloren gaat.
Tijdelijkheid
Iedere liefdeskus is een welkomstgroet voor
de dood. In de tijdelijkheid ervaar je de eeuwigheid. In de eeuwigheid
leeft het tijdelijke.
Bezitsdrang en hechting
De veroveraar zoekt het bezit, materieel
en immaterieel, letterlijk en figuurlijk. Dat noemen we bezitsdrang. De
reiziger vindt het geschenk van het leven en verbindt zich ermee. Dat
noemen we hechting.
Voortdurende strijd
Het leven van maar al te veel mensen wordt bepaald door hun
dwingen: de voortdurende strijd die ze in het leven moeten voeren om
het leven in hun macht te krijgen.
Waarheid?
Wie denkt dat er maar een enkele waarheid is, maakt van zijn beeld
van de waarheid een algemeen geldende werkelijkheid. Zo moet
mijn waarheid jouw waarheid worden. We verliezen de vraag en
vervangen hem met meningen.
Doorgeven
In het leven wordt de dood doorgegeven, in het sterven het leven.
Tijdelijk en eeuwig
De tijdelijkheid maakt het leven kostbaar. De eeuwigheid doodt het bewustzijn.
Het moment
Als we onze gezondheid moeten loslaten, resteert er niets dan in het
moment aanwezig zijn.
Welgekozen
Een andere manier van aanraken is de aanraking met het woord. Het
goed gekozen woord raakt aan, terwijl een brei van woorden de
aanraking verstoort. Er is geen nauwkeuriger aanrakingsinstrument
dan het welgekozen woord.
Voorbij de woorden
Vasthouden is ook ruimte geven aan de ander om in je directe nabijheid te zijn. Als je
vasthoudt, doe je dat niet alleen om de ander te ontmoeten. Je houdt
elkaar ook vast om jezelf te hervinden. Als we elkaar vasthouden
ben ik niet alleen op zoek naar wie jij bent. Ik ben op een dieper
niveau bezig uit te zoeken wie ik ben in de ontmoeting met jou. Ik wil
me kenbaar maken aan jou. Door jou vast te houden kan ik mezelf
openen voor jou. Als ik jou vasthoud, kan ik mezelf geven. Als ik me
vastklamp, geef ik mezelf weg. (...) Door elkaar vast te houden wisselen
we informatie uit die voorbij de woorden gaat. (...) Maar ieder liefdesverhaal is eindig.
Als de uitwisseling heeft plaatsgevonden, dan komt het loslaten. Het
loslaten is een noodzakelijke stap in het vasthouden.
In herkenning geraakt
Als je iets of iemand bewondert,
is er een waarneming die iets in je ziel raakt. Op een wonderlijke
manier herken je iets, dat wellicht diep in je verborgen ligt in wat je
waarneemt. Dat wat je buiten je aantreft en bewondert, raakt iets
dat binnen in je leeft. Bewondering wil zeggen dat je iets in jezelf
herkent. In die herkenning voel je je geraakt en verbonden.
De liefde fluistert
Loslaten is zingevend. De liefde fluistert
haar verhalen door naar volgende generaties.
Verhaal voorbij de woorden
De vraag is veeleer of je het
sterven durft te accepteren en de weg naar de dood durft in te gaan. (...) Als er op het allerlaatst geen woorden meer zijn, is er nabijheid. Nabijheid heeft altijd een verhaal dat voorbij de woorden gaat.
Bevrijdingsfeest
Wie zich op tijd voorbereidt op het sterven, kan er een
bevrijdingsfeest van maken.
Afscheid begint bij welkom
Wanneer we het ons bewust durven zijn, kunnen we weten dat
het afscheid eigenlijk al begint bij het welkom. We hopen dat de
liefdesrelatie zich zal verdiepen en zal voortduren, maar we weten dat
het afscheid zal komen. (...)
Als je durft te weten dat in de ontmoeting het afscheid doorklinkt,
zal de ontmoeting meer betekenis krijgen. (...)
Het afscheid begint lang voordat het afscheid genomen is.
Doorgeven, loslaten
En hoe je je bestemming
ook ervaart, altijd zal je bestemming erop gericht zijn dat je doorgeeft
wat je in het leven gegeven is, dat je loslaat wat je in het leven
verworven hebt.
Durven te verlangen
De mens die durft te verlangen, weet
wat hem te doen staat in het leven, ook al kan hij niet precies vertellen
wat hij hoopt te bereiken.
Doorgeven van liefde
Afscheid nemen is een langdurig proces van het doorgeven van liefde.
Wat je te doen hebt
Het verlangen is iets anders dan een
persoonlijke voorkeur of een persoonlijke wens. Het verlangen is van
een andere orde. Het gaat om de uitdaging om in jouw leven te doen
wat je te doen hebt. Het bewustzijn van die uitdaging ontsteekt de
vlam van je verlangen. Ook al weet je niet precies waarheen, je weet
wel een richting en in die richting gaat jouw levensreis. En juist omdat
je die reis maakt, kom je medereizigers tegen en neem je afscheid.
Bouwen en breken
Het verlangen kent geen doel, maar geeft je wel richting. (...) Het leven bouwt
je en breekt je om je te vormen tot wie je bent.
Liefde maken
Je kan de werkelijkheid liefdeloos laten worden als je geen liefde
maakt.
Omhelzing van leven en dood
Liefde is de omhelzing van leven en dood. Liefde is eeuwig in
de vergankelijkheid van het menselijke. Liefde is het loslaten van de
dualiteit. Liefde is de kracht die de werkelijkheid vruchtbaar maakt.
Afscheid breekt en bouwt
Als we in ons leven met de onsterfelijkheid gestraft zouden
worden, zou een eeuwige verveling ons in een wurggreep nemen.
Blijkbaar is de tijdelijkheid een liefdesgeschenk voor de mens. Jij en
ik staan voor de vraag of we bereid en in staat zijn dat geschenk te
aanvaarden. Hoe verdrietig, hoe pijnlijk een afscheid ook kan zijn, we
kunnen weten dat de tijdelijkheid ons bewustzijn schenkt. We kunnen
ervaren dat het afscheid ons breekt en bouwt tot liefdevolle wezens.
Wekker
Ieder afscheid kan werken als een zeer luide wekker: het leven is tijdelijk, dus leef je
liefde!
Moeras
Liefdevol leven is niet zo moeilijk, maar soms lastig vol te houden in
de dagelijkse werkelijkheid. Lopen is ook niet zo moeilijk, maar wordt
toch wat lastiger in een moeras.
Doorgeven
Het gaat erom hoe we met ons leven liefde
hebben vormgegeven, hoe we hebben ontvangen en hoe we hebben
gegeven. Wat we onderweg naar de dood hebben geleefd, geven we
in het sterven door aan volgende generaties.
Zich verhouden tot
In één opzicht hebben
mensen macht ten aanzien van het lot. Zij kunnen kiezen hoe ze zich
met hun lot verhouden.
Bruikleen
Wie zijn leven ervaart als een tijdelijke lening, overgenomen uit generaties
voor hem, overgedragen aan toekomstige generaties, zal er wellicht
met treurnis afscheid van nemen, maar dankbaar zijn dat hij het
leven in bruikleen heeft mogen hebben.
Geluk als gevolg van zingeving
Een zinvol leven brengt je vaak ook de zin om te leven. Het
levensgeluk is immers geen doel, maar een gevolg van zingeving.
Geen gewoonte worden
'Wie gelooft in de zoon van God zal eeuwig leven', is de tekst op een
groot bord langs de A28 ter hoogte van Zwolle. Voor sommige mensen
is de religie een effectief middel om de onafwendbare dood te slim af te
zijn. Na de dood wacht ons het eeuwige leven en de prijs van het geloof
kan je toch alleszins redelijk noemen. Voor anderen is reïncarnatie een
goede oplossing. Herman Finkers had daar een korte reactie op. 'Ik vind het leven niet zo erg, maar het moet geen gewoonte worden.'
Opdat het doorgegeven kan worden
Vaak is het ontroerend en mooi om mensen
te zien sterven voor wie het leven klaar is. Ze hebben gedaan wat ze
te doen stond. Ze brengen het leven terug naar de dood opdat het
verder doorgegeven kan worden.
Brengen en meenemen
In het welkom is er nabijheid. In die nabijheid wissel je uit wat je bij
elkaar komt halen en wat je elkaar wilt brengen. In het afscheid is er
nabijheid. In die nabijheid wissel je uit wat je elkaar hebt gebracht en wat je
meeneemt.
Zeer nabij
Afscheid nemen is elkaar zeer nabijkomen, uitwisselen wat je elkaar
gegeven en genomen hebt, uitwisselen wat je voor elkaar betekend
hebt. Je wisselt uit wat je ervaart in dit afscheidsmoment. En ten slotte,
je wisselt uit over de toekomst, die je na dit afscheid voor je ziet. Je
geeft elkaar het geschenk van de goede wens mee.
Illusie
Het antwoord wurgt de vraag met zekerheden en in de menselijke wereld zijn de meeste zekerheden een illusie.
Home --- Index citaten
Pagina gemaakt 22-1-2026, laatst bijgewerkt 25-1-2026