- onderwijzer, auteur (1942)
Uit 'De bijbel voor ongelovigen', deel 3
Waarheden in elkaar knutselen
(...) maar voor ik u daarover vertel moet ik mijn verslag hier onderbreken om u te laten zien hoe verhalen kunnen worden gebruikt om er nieuwe waarheden mee in elkaar te knutselen.
Ergens op gebaseerd
Al deze conclusies zijn later uitgegroeid tot feiten en die conclusies werden getrokken uit een verzinsel. De vraag is dus of een verhaal dat opgetrokken is uit leugens niettemin de waarheid kan vertolken. Ik kan die vraag alleen maar bevestigend beantwoorden. Een verhaal komt nooit voort uit het niets, het is ergens op gebaseerd, ook al is het niet op de feiten.
Luisteren met je hart
Je kunt luisteren met je oren, je kunt ook luisteren met je hart, zei de wapendrager.
Een waarheid die geen werkelijkheid nodig heeft
Het verhaal heeft een wonderbaarlijke overtuigingskracht in Israël. Het schijnt er nauwelijks toe te doen of iets echt is gebeurd of niet. Wanneer het verhaal goed wordt verteld, kan het een waarheid bevatten die geen werkelijkheid nodig heeft.
Onafscheidelijke tweeling
De lelijkheid en de schoonheid komen als een onafscheidelijke tweeling op ons af, we kunnen ze niet scheiden.
Zie ook hier.
Uit 'Een leuke Bijbel mag je gerust verzinnen', interview bij uitkomen van het vijfde deel van 'De bijbel voor ongelovigen', 'Trouw' 21-5-2016, door Alexandra van Ditmars
Toch wel interessant
Ik probeer de verhalen spannend te vertellen, zodat je de Bijbel kunt lezen als een roman. Hopelijk gaan ongelovigen dan denken: die Bijbel is toch wel interessant, ook voor mij.
Niemand luisterde
Ik had het gevoel (toen ik als tienjarige probeerde te bidden) dat niemand luisterde. Huilen moest ik daarvan. Ik wist toen nog niet dat dit ongeloof heet.
Zijn werk doet wel wat met je
Maar het zijn verhalen die iets aanrichten in ons onderbewuste. Het is net als met Dostojevski: je weet niet precies wat hij bedoelt, maar zijn werk doet wel wat met je.
Dat waren ook vertellers
De Bijbel is juist een uittreksel dat wij weer tot leven moeten brengen. Het is een boek met volksverhalen, die 's nachts urenlang bij het kampvuur verteld werden. Honderden jaren later zijn die verhalen pas opgeschreven. Papyrus was hartstikke duur, dus de verhalen zijn toen flink ingekort. Het is aan ons die weer eigen te maken. Bovendien is zo veel in de Bijbel verzonnen. Ik doe niets anders dan de lui die de Bijbel hebben geschreven. Dat waren ook vertellers, net als ik.
Opgelucht
Geregeld kom ik gelovigen tegen die opgelucht zijn als ze ontdekken dat ze niet hoeven te geloven dat elke zin die in de Bijbel staat Gods woord is. Er staan misschien heel wijze dingen in waarvan je kunt aannemen dat die van God afkomstig zijn. Maar heel veel in de Bijbel kan gewoon niet Gods woord zijn, ook niet als je gelooft.
Zitten we wel op de goede weg met ons geloof?
Ik heb veel werk van met name joodse schrijvers gelezen over het boek Job, en zij trekken dezelfde conclusie als ik. De schrijver van Job stelt met dit verhaal aan zijn religieuze landgenoten de vraag: zitten we wel op de goede weg met ons geloof? Bestaat deze god die ik hier als dwaas naar voren heb gebracht, of moeten we hierom lachen? De schrijver van Job heeft dat geniaal gedaan, ik ben lang niet zo'n knappe verteller als hij.
De eigenschappen die we God toeschrijven
Wij denken dat iedereen vroeger even gelovig was, maar dat is niet zo. Er waren toen ook mensen die twijfelden. Niet aan het bestaan van God, maar wel aan de eigenschappen die we God toeschrijven.
Dan valt iedereen in slaap
Alles wat ik saai vind, sla ik over. In de wetten en psalmen had ik echt geen zin. Af en toe heb ik er wel regels uit geciteerd, die leg ik mijn personages dan in de mond. Ik denk dat het vreselijk onhandig is die bijbelgedeeltes volledig op te nemen, want dan valt iedereen in slaap. Gelovigen slaan die gedeelten ook over.
Nooit de baas geweest over mijn pen
Toch bevliegt het me soms alsnog iets met het Nieuwe Testament te doen, dus wie weet. Eigenlijk hoop ik dat ik ervan afblijf, maar ik ben nog nooit de baas geweest over mijn pen. Zielig hè?
Uit 'We zijn geweldig voorgelogen', interview bij uitkomen van het vierde deel van 'De bijbel voor ongelovigen', 'de Volkskrant' 26-9-2015, door Wilma de Rek
Gewoon volksverhalen
Als ik optreed in zaaltjes en bibliotheken spreek ik voortdurend mensen die weliswaar min of meer van hun geloof zijn gevallen, maar toch opgelucht zijn als ze mijn Bijbel lezen. Omdat ze eindelijk van het idee worden verlost dat ze werkelijk te maken hebben gehad met Gods woord. Ze lezen die verhalen van mij en realiseren zich: natuurlijk, het zijn gewoon volksverhalen, die pas later van een vroom tintje zijn voorzien.
Nou zijn ze er pas echt van af
Ik kom tamelijk wat van die mensen tegen. Die mijn Bijbel met genoegen lezen, want nou zijn ze er pas echt van af.
Citaat
God was helemaal alleen in de leegte.
'Het is niet anders', zuchtte hij. 'Er is niets. Ik moet er maar iets van maken.'
Hij had het nog niet gezegd of er gebeurde iets. Hij staarde verbaasd naar zijn linkerhand.
'Hé', zei hij, 'er is iets.'
Er lag een balletje in zijn hand. God keek zijn ogen uit omdat er iets was om naar te kijken. Heb ik van niets iets gemaakt? dacht hij. Hoe kan dat nou?
Heel erg onbelangrijk
De persoon van de schilder of van de schrijver is voor een kunstwerk echt heel erg onbelangrijk. Het zit de lezer alleen maar in de weg, heb ik het idee, en de schrijvers zelf ook; omdat je het steeds maar over jezelf moet hebben. Dat is toch verschrikkelijk? Ik heb het veel liever over een ander.
Van pagina Colet van der Ven:
Citaat uit 'De bijbel voor ongelovigen'
Ik at niet van de boom, want God had het me verboden, maar het gekke is dat ik tegelijkertijd dacht dat hij wilde dat ik zijn gebod overtrad. Zou ik mijn bestemming pas vinden wanneer ik ongehoorzaam was?
Uit 'Hoe een klein rotgodje God vermoordde', Athenaeum-Polak & Van Gennep 2009
Menselijk bedenksel
Het is waar dat ik God beschouw als een menselijk bedenksel. Menigeen denkt dat ik om die reden op Hem of op de godsdienst neerkijk. Dat is een eigenaardige conclusie, want de muziek van Bach is eveneens een menselijk bedenksel, dat, zoals iedereen weet, goddelijk is.
Groots idee
God is een menselijk idee, maar het is een groots idee.
God is het verlangen naar meer
Natuurlijk is God klein begonnen. Als een kwade, dan wel goede geest die met rituele zang en dans gunstig kon worden gestemd. Hij ontwikkelde zich tot een machtig persoon, die bijvoorbeeld over de wind ging of over het onweer, hij groeide door naar een nationale God die de vijand mores leerde en ten slotte verscheen de universele God, zoals we die kennen uit de heilige teksten, de Bijbel en de Koran. Wie is die God? Laat ik het ruim nemen: die God is het verlangen naar meer liefde, barmhartigheid en rechtvaardigheid tussen de mensen. Die God is een ideaal.
Wijsheid kost inspanning
Dat is mijn bezwaar tegen openbaring: dat Gods woord je wordt ingegoten, terwijl wijsheid moeizaam moet worden gezocht en wel door beïnvloeding van buitenaf. Het verzamelen van wijsheid kost inspanning, geloof daarentegen is een gave. Ongeletterdheid schijnt juist een aanbeveling te zijn voor de religieus bevlogene.
Interpretatie
God weet dat alle lezen interpretatie is en dat er dus geen twee mensen zijn die een tekst op dezelfde manier lezen. Ik hoop dat leraren Nederlands hun leerlingen veel laten experimenteren met de interpretatiemogelijkheden van een tekst en niet alles fout rekenen wat niet overeenkomt met hun eigen interpretatie. Carmiggelt schreef eens dat hij zijn kleinzoon had geholpen bij het 'verklaren' van een door hem geschreven tekst. De jongen kreeg een onvoldoende.
Liegen
Rabbijnen, pastoors, dominees en imams die beweren dat zij precies weten wat God openbaart in de heilige teksten liegen en zij weten dat zij liegen.
Vrouw
Misschien was Abraham niet bereid geweest om zijn zoon te offeren als hij eerst met zijn vrouw had overlegd en haar tranen had gezien.
Bijzonder godslasterlijk
Zou Jezus de kruisdood hebben aanvaard als hij naar zijn moeder had geluisterd? Ik betwijfel het. Hij luisterde naar zijn vader en die had de spijkers al klaarliggen vanaf zijn geboorte. Althans, dat schijnt de Bijbel te beweren, maar die gedachte heb ik altijd bijzonder godslasterlijk gevonden.
Misselijkmakende uitvinding
Dan de kruisdood zelf. U zult niet ontkennen dat deze marteldood een misselijkmakende uitvinding is. Dat goede mensen er zich walgend van afkeren en dat slechte mensen er hun bloeddorstige vermaak aan beleven. Er valt werkelijk niets goeds van te zeggen. Maar wat zeggen wij met het beeld van mijn kruisdood? Wij zeggen dat er uit iets waarvan niets goeds te zeggen valt toch iets goeds kan voortkomen.
Bedenksels van heidenen
De onsterfelijkheid van de ziel, de eeuwige beloning of straf in het hiernamaals, zijn overigens geen uitvindingen van jodendom, christendom of islam, maar van het heidense Babylonië. God de Vader, de tegenstelling tussen ziel en lichaam, het zijn allemaal bedenksels van heidenen.
Groots idee
God is een groots idee. Hij is een voorwaarde voor ons voortbestaan. Hij hoeft niet te straffen, want het kwaad straft zichzelf.
Geloofsreus
Ik was bang voor mijn vader. Hij was een geloofsreus. Geloof was volgens hem 'een zeker weten'. Ik had het angstige vermoeden dat als God hem zou opdragen zijn zoon te offeren, hij dat, net als Abraham, zonder morren zou doen.
Godslasterlijk
Ik wil hiernaartoe: christenen die beweren dat zij de Bijbel van kaft tot kaft beschouwen als Gods woord houden ons voor het lapje. Ook volgens hen zal God nooit oproepen tot wreedheid. Het zou goed zijn wanneer de heer Knevel dat eens ronduit zei in zijn praatprogramma. Er worden in de Bijbel voorbeelden van gedrag gegeven die onmogelijk door God kunnen zijn aanbevolen. Het is dus godslasterlijk de Bijbel van kaft tot kaft als Gods woord te zien.
Zijn verstand gebruiken
Veel ongelovigen doen spottend over de tegenstrijdigheden in zowel Bijbel als Koran. Ik niet. Het biedt de mens de mogelijkheid zijn verstand te gebruiken. Het gebiedt de gelovige zijn verstand te gebruiken.
Ketters
Het laatste restje religieus gevoel dat ik in me heb fluistert mij zwakjes in het oor dat de God die liefde, barmhartigheid en recht is, juist van ketters houdt.
Dogma boven de mens
Wat is fanatisme? Fanatisme stelt het dogma boven de mens. Verkijk u niet op de zalvende toon van de fanaticus.
Zij schuift ter zijde
De kerk zit niet vast aan een goddelijk woord, want zo zitten de heilige teksten niet in elkaar. Zij kiest voor een bepaald woord en schuift andere ter zijde.
Doodgemarteld
De meesten van ons voelen zich een klein beetje slecht en een klein beetje goed, niet de moeite waard om over te praten. Zo niet de heer Otten (in een interview met Andries Knevel). Hij vindt zijn zonden dermate gewichtig dat er een man voor moest worden doodgemarteld aan een kruis.
Slachtoffers
Het christendom en de islam hebben waarschijnlijk meer slachtoffers gemaakt dan alle heidense koppensnellers bij elkaar.
Gekneed en gevormd
Het is gemakkelijker God lief te hebben dan een medemens. God kan naar eigen behoefte worden gekneed en gevormd, de medemens is weerbarstiger.
Religie
Het revolutionaire christendom is de religie van de berusting geworden.
Bezit als een zonde
Het is begrijpelijk dat bezitlozen die in ellende leven 'de dingen van de wereld' die zij niet hebben en niet kunnen krijgen verafschuwen en dat zij, zoals de eerste christenen deden, bezit als een zonde beschouwen. Hun armoede wordt een deugd. Hun lage sociale status wordt hun kracht.
Een patiënt
Het treurige is dat hier met gelovigen niet over te praten valt. Verplaats het verhaal naar deze tijd. Een gelovige man wil zijn zoon slachten omdat dat moet van God. Wat vindt u van zo iemand? Ik weet zeker dat iedereen, gelovig of ongelovig, deze man een patiënt vindt. Dat hij naar de psychiater moet. En op zijn zoon sturen we een legertje hulpverleners af vanwege het posttraumatisch stresssyndroom. Hoe komt dat? Omdat niemand, gelovig of ongelovig, kan geloven dat er een God is die zoiets van een vader vraagt. En toch zijn het jodendom, het christendom en de islam gebaseerd op deze God, de God van Abraham.
Zijn vermogen om zelfstandig te denken
'Enige tijd later stelde God Abraham op de proef.' Het is de vraag wat God precies op de proef wilde stellen. Ik denk: Abrahams verstand, zijn vermogen om zelfstandig te denken, zijn inzicht in het verschil tussen goed en kwaad. En niet diens gehoorzaamheid.
In samenspraak
Het lijkt erop dat de kennis van goed en kwaad zich ontwikkelt in discussie met God. De moraal van de mens ontwikkelt zich in samenspraak met God en omgekeerd ontwikkelt die van God zich in discussie met de mensheid, als de gelovigen hem dat tenminste toestaan.
Absolute gehoorzaamheid
De leer van de absolute gehoorzaamheid die de Bijbel tot in zijn oudste verhalen heeft geïnfiltreerd heeft Jezus van Nazaret er waarschijnlijk toe gebracht te geloven dat het Gods bedoeling was dat hij zich liet slachten aan het kruis (...). Heeft hij zich gespiegeld aan Isaak en gehoopt op een wonderbaarlijke redding op het laatste moment?
Brandend verlangen
Abraham was een man met een brandend verlangen. Hij begreep niet waar dat verlangen vandaan kwam, want niemand in zijn omgeving had het. Hij verlangde naar een (stuk) land dat hij het zijne kon noemen.
Niet begrepen
Als Abram de dwingende innerlijke stem 'almachtige God' noemt, is het zeer de vraag of zijn begrip God enigszins overeenkomt met het onze. Als je Abram had gevraagd of zijn God werkelijk bestond, had hij de vraag waarschijnlijk niet begrepen. Dat komt doordat in zijn opvatting iets bestond zodra het werd benoemd.
Het vergezelt je zolang je het blijft noemen
Dat geldt ook voor God. God bestaat omdat hij wordt genoemd en zolang hij wordt genoemd. Zodra hij niet meer wordt genoemd bestaat hij niet meer. Er zijn duizenden goden verdwenen omdat ze niet meer worden genoemd. Zodra je 'het Almachtige' hebt genoemd is het er en vergezelt het je zolang je het blijft noemen.
Doen
(...) het recht ontstaat niet door het voor jezelf op te eisen maar door recht te doen. De weg naar het beloofde land, zegt de almachtige God, bestaat uit rechtvaardig en goed handelen (Genesis 18 : 19).
Handelen
Alweer valt op dat godsdienst wordt opgevat als doen. Zoals het bij Adam tuinieren (in de Hof van Eden) was, zo wordt het bij Abram, die sinds het verbond met God Abraham heet, rechtvaardig handelen. Ik ervaar dit als waar. Voor de vervulling van een intens verlangen moeten alle krachten worden verzameld en daartoe roept Abraham de Almacht aan. Maar aanroepen is niet voldoende. Als het verlangen niet uitloopt op handelen wordt het gezeur.
Het zeer eigene
Voor mij staat wel vast dat de God van Abraham veel 'eigener' was en dus veel meer op 'mijzelf' leek dan de God van Mozes, Jezus of Mohammed. Bij hen is God 'het gans andere', terwijl hij bij Abraham het zeer eigene was.
Alleen voorzover rechtvaardig
Abrahams God bestaat alleen voorzover hij rechtvaardig is, zodra hij zich te buiten gaat aan wreedheid of willekeur heft hij zichzelf op.
De doden weten niets
De opvatting dat er wél een hemel bestaat is een opvatting, meer niet. Zij wordt door de Bijbel niet dwingend opgelegd. Prediker waarschuwt nu juist tegen 'het najagen van wind' omdat het leven zo kort is. Geniet dus van elke dag die je is gegeven, want 'wie nog in leven zijn, weten tenminste dat ze moeten sterven, maar de doden weten niets.'
Intieme omgang niet mogelijk
Toch is Prediker een aardig boekje van een aardige man. Dat komt geloof ik doordat Prediker niet gebukt gaat onder een overdreven zondebesef, niet dreigt met hel en verdoemenis, maar, integendeel, aardse genietingen aanprijst, bijna alsof er niets anders op zit. Zijn memento mori maakt het carpe diem tot het opperste gebod. 'Het is beter te genieten van iets tastbaars dan te grijpen naar iets onbereikbaars', schrijft hij. Ik heb de indruk dat hij met dat onbereikbare ook God bedoelt. De mens kan 'het werk van God niet van begin tot eind doorgronden.' Je moet ontzag voor Hem hebben, maar intieme omgang met Hem is niet mogelijk.
Zonde van je tijd
Er is geen mens die niet af en toe zondigt, zegt Prediker ongeveer. Tob er niet te veel over, dat is zonde van je tijd. Prediker had geen snars begrepen van een verlossing door middel van de marteldood aan een kruis, dat weet ik zeker.
Geestestoestand
'Verlos ons, ellendige zondaren', moest ik als kind bidden en ik zag tot mijn verbazing dat onschuldige mensen zichzelf opvatten als volstrekt verwerpelijke wezens. De mens is niet in staat zichzelf uit zijn peilloze staat van zondigheid te bevrijden. Hij moet door God Zelf uit de modder worden getrokken. Ziehier de geestestoestand waarin het christendom en de islam wortel konden schieten en die Prediker volkomen vreemd is.
God door inspanning van de mens
Kenmerkend voor het jodendom is het gewicht dat het toekent aan het aardse leven. Gods bestaan is van belang vanwege zijn aanwezigheid op of in de wereld. God moet door de mens op aarde waargemaakt worden. God is er niet zomaar, God moet door inspanning van de mens tot de aardse werkelijkheid gaan behoren.
Hij wordt door ons
God is er ter wille van de mens. Godsdienst is geen plicht, geen oefening in gehoorzaamheid, maar een meewerken aan het voortdurende proces van de schepping, zoals Adams godsdienst bestond uit tuinieren en niet uit op zijn knietjes liggen. Zonder menselijke medewerking is God nergens. (...) Als het waar is dat wij door Hem mens worden, dan is het evenzeer waar dat Hij door ons God wordt.
Laat Hem dan maar zien
Het jodendom mag graag over God speculeren en zich te buiten gaan aan wettisch geneuzel, in essentie komt hun religie hierop neer: Als God bestaat, laat Hem dan maar zien.
Invloeden van buiten beperkt
(...) de eenheid van godsdienst bevordert het gemeenschapsgevoel en het anders zijn dan anderen trekt een scherpe grens tussen 'wij' en 'zij', waardoor invloeden van buiten worden beperkt en er in alle rust eigen tradities kunnen worden ontwikkeld.
Mislukte opvoeding
Het opvoeden van kinderen door middel van straf en beloning heeft tot doel een vriendelijk gedrag aan te kweken en uiteindelijk te verinnerlijken. Als het gewenste gedrag niet wordt verinnerlijkt en de volwassene door middel van straf en beloning in het gareel moet worden gehouden, kun je spreken van een mislukte opvoeding. De volwassenheid is niet bereikt. Als het systeem van straf en beloning levenslang wordt toegepast, werkt het infantiliserend.
Goddelijke martelkamer
Pas in het Nieuwe Testament, de Heilige Schrift van de christenen, duikt de ons zo bekende brandende hel op. Dit keer gaat Mattheüs met de eer strijken: bij hem wordt voor het eerst de goddelijke martelkamer gemeld, hoewel deze in de nieuwe vertaling niet meer 'hel' heet, maar nogal preuts 'Gehenna'. Vonden de vertalers de hel niet leuk meer? 'Gehenna', verklaren zij, is de 'Plaats in het dodenrijk waar zondaars hun straf ondergaan', alsof die plaats er altijd, vanaf Adam en Eva, is geweest! Het oudtestamentische dodenrijk kent zulk een plek niet, laten we dat goed onthouden.
Jezus met zijn eeuwig brandende hel
De reden waarom Jezus met zijn eeuwig brandende hel op de proppen komt is zijn aanbeveling bang te zijn voor God. We moeten, zegt hij, niet bang zijn voor degenen die alleen ons lichaam kunnen doden, we moeten bang zijn voor degene die ons met ziel en lichaam in de hel kan laten branden.
Pedagogisch middel
Ik denk dat Flavius Josephus gelijk had: de hel is een pedagogisch middel, maar het is een middel dat zijn doel ver voorbijschiet en het bezoedelt bovendien Gods naam. Het prachtige gebed, het 'Onzevader' van Jezus, dat in de nieuwe vertaling nog krachtiger is geworden, begint als volgt: 'Vader, laat uw naam geheiligd worden ...' Heilig je Gods naam door hem een martelkamer toe te schrijven?
God weet beter
Neem nou de kruisdood. De bedoeling daarvan was dat het sterven zo pijnlijk mogelijk werd gemaakt en zo lang mogelijk duurde. Men dacht ongetwijfeld dat de aanblik van mensen, krimpend van de pijn en krijsend van wanhoop, een stichtelijke uitwerking had. Een typisch menselijke vergissing. God weet beter.
Zichzelf kleineren door geen tegenspraak te dulden
Beide profeten, Jezus en Mohammed, waren nogal tuk op het geloof in hun persoon. Beiden werden razend als ze niet werden geloofd of zelfs bespot. Beiden schijnen te willen beweren dat geloof in God hetzelfde is als geloof in Diens profeet. Beiden beschouwen zichzelf niettemin, voor zover ik kan zien, als mensen. Ik vind dat mensen zichzelf onnodig kleineren als ze geen tegenspraak dulden.
Niemand kan er een touw aan vastknopen
Het is twijfelachtig of Jezus het heeft gewild, maar zijn volgelingen hebben hem zo drastisch erkend dat hij God is geworden. Laat ik het zo zeggen: Jezus heeft er weinig aan gedaan om het te verhinderen. De triniteitsleer was er het gevolg van: niemand kan er een touw aan vastknopen.
De introductie van hemel en hel
De introductie van het eeuwige leven heeft een persoonsverheerlijking van Jezus en Mohammed op gang gebracht die in de geschiedenis zijn weerga niet kent. Hoe komt dat? Ik schreef: de introductie van het eeuwige leven, maar het moet zijn: hemel en hel.
Metafoor
Ik denk dat de combinatie van hemel en hel een perfecte metafoor is voor het leven, dat immers heerlijk en afschuwelijk tegelijk is. Het leven doet zich voor als een onontwarbare kluwen van liefde en wreedheid.
Geen profeet meer nodig
Als je zelf de deuren naar het licht kunt openen, heb je geen profeet meer nodig. Je kunt ook zeggen: als de profeet een mens is, waarom zou dan de ene mens wel en de ander geen profeet kunnen zijn? Als God ooit gewoon was zich te openbaren, waarom zou hij daar dan mee zijn opgehouden? De erkenning van de profetische geest van mensen met een ander geloof dan het jouwe zou een belangrijke stap vooruit zijn.
Behoefte aan een adres
Hoe kan het dat Gods naam mij als ongelovige niet onverschillig laat? Ik denk dat het komt doordat ik weet dat onze voorvaderen niet achterlijk waren. Zij hebben hun hoop en verlangen geïnvesteerd in Gods naam, eeuwenlang. Velen van hen hebben oprecht gezocht naar recht en gerechtigheid, naar een betere verstandhouding tussen de mensen onderling, naar de rol die de barmhartigheid moet spelen binnen het recht. Zij noemden hun zoektocht God omdat hun hoop en hun verlangen behoefte had aan een adres.
Sommige opvattingen moeten worden verworpen
De giraffe typeert zich met zijn lange nek en zijn lange benen, wij typeren ons met onze honger naar gerechtigheid en onze honger naar kennis. Veel antieke teksten zijn het product van die eigenschap. De profeten hebben nieuwe denkbeelden geïntroduceerd en oude verworpen. Er zit voor ons niets anders op, ook wij moeten nieuwe denkbeelden introduceren en oude verwerpen omdat God anders doodgaat. Soms zitten heilige teksten ons danig in de weg. Er is geen andere oplossing: sommige opvattingen die in de Bijbel en de Koran worden geventileerd moeten worden verworpen, bijvoorbeeld die teksten die schadelijk zijn voor vrouwen, homoseksuelen en ongelovigen. Ook heilige teksten verouderen en ook al geeft de gelovige het niet toe, hij weet het.
Volstrekte ondefinieerbaarheid
Ik snap best dat er, vooral in het verre oosten, mensen hebben bedacht dat God te groot is om iets zinnigs over hem te kunnen zeggen. Of erger: dat iedere opvatting over God Hem kleiner maakt dan Hij is. Je zou kunnen zeggen dat het oosten God dermate serieus neemt dat hij door zijn volstrekte ondefinieerbaarheid net zo goed niet kan bestaan.
Zichzelf niet onteren
Een goed werkend geweten zorgt ervoor dat de mens zichzelf niet onteert, dat hij zichzelf in ere houdt. 'God eren' betekent precies hetzelfde.
Gedachtegang
De seculiere wereld zou er goed aan doen niet elke religieuze gedachtegang als achterlijk af te doen, de religieuze wereld zou minder gemakkelijk de seculiere wereld goddeloos moeten noemen.
Of de kerk meer God bevat dan u of ik
Wanneer de paus het heeft over de goddeloze wereld bedoelt hij de seculiere wereld, die steevast wordt afgeschilderd als materialistisch. Ik daag hem uit te bewijzen dat gelovigen minder materialistisch zijn dan ongelovigen. Ik vraag me bovendien af of de katholieke kerk werkelijk meer God bevat dan u of ik.
God de Vader steeds meer Mammon
(...) de westerse wereld is Amerika en dat land is helemaal niet seculier, maar christelijk en wel in toenemende mate christelijk, zij het dat God de Vader steeds meer op de Mammon gaat lijken.
Home --- Index citaten
Pagina gemaakt 19-11-2025, laatst bijgewerkt 8-12-2025